Een effectieve manier om stepped care in de praktijk te versterken, is door aan te sluiten bij een regionaal artrosenetwerk. In zo’n netwerk werken zorgverleners uit verschillende disciplines samen volgens gezamenlijke regionale afspraken en richtlijnen. Door deel te nemen lever je een actieve bijdrage aan goede, samenhangende artrosezorg. Dit kan gaan om behandeling, begeleiding en ondersteuning van zelfmanagement, maar ook om het versterken van samenwerking in de regio en het verbeteren van het welzijn van mensen met artrose in bredere zin.
Goede zorg bij artrose (voor zorgverleners)
Artrose is een chronische aandoening met een grote en groeiende impact op patiënten, zorgverleners en het zorgsysteem. Goede zorg bij artrose vraagt om een samenhangende aanpak waarin zelfmanagement, conservatieve behandeling en — indien nodig — medisch-specialistische zorg logisch op elkaar aansluiten. Door zorg stapsgewijs en in samenhang te organiseren kan onnodige zorg worden voorkomen en krijgen patiënten op het juiste moment de juiste ondersteuning.
Goede artrosezorg is persoonsgericht, gebaseerd op richtlijnen en georganiseerd in samenwerking tussen zorgverleners in verschillende domeinen. Regionale samenwerking en duidelijke zorgpaden dragen bij aan betere toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid van zorg.
Op deze pagina lees je wat goede zorg bij artrose inhoudt en hoe zorgverleners vanuit verschillende domeinen kunnen samenwerken volgens het zogenaamde stepped care principe. Je vindt hier een overzicht van rollen, verantwoordelijkheden en praktische handvatten om patiënten passend en samenhangend te ondersteunen. De focus ligt nu eerst op artrose van heup en knie. Dit kan in een latere fase uitgebreid worden naar andere vormen van artrose.
Wat is stepped care en waarom is dit belangrijk?
Stepped care is een stapsgewijze benadering waarbij je start met interventies die goed toegankelijk zijn, weinig risico geven, relatief goedkoop zijn en de patiënt veel eigen regie bieden. Pas als dit onvoldoende helpt of niet passend is, schaal je op naar intensievere of meer invasieve behandelopties. Een belangrijk uitgangspunt is dat eerdere stappen (zoals zelfmanagement en passende informatie) óók bij opschalen relevant blijven.
Stepped care is belangrijk omdat het helpt om:
- Patiënten vroeg en goed te ondersteunen met informatie, beweging en leefstijl;
- Onnodige diagnostiek en te snelle opschaling te voorkomen;
- Zorg doelmatig en toegankelijk te houden;
- Samenwerking tussen domeinen te versterken.
Sluit als zorgverlener aan bij een artrosenetwerk in jouw regio
De stepped care stappen bij knie- en heupartrose
Hieronder staan de stappen zoals uitgewerkt in het regionale stepped care model voor zorgprofessionals (zie figuur 1). Elke stap is een “plus” boven op de vorige stap(pen). Stappen kunnen ook naast elkaar lopen (bijvoorbeeld pijnstilling om bewegen mogelijk te maken). Afwijken kan altijd, mits goed onderbouwd en passend bij de patiënt.
Dit model van stepped care is ontwikkeld vanuit landelijke beroepsorganisaties en biedt een gezamenlijke basis, waarbij zorgverleners ruimte hebben om hier in eigen regio passende invulling aan te geven.
Tip! Wil je de patiënt ook begrijpelijk uitleggen wat stepped care is? Kijk op: Hoe ziet de behandeling bij artrose eruit?
Stap 1 — Publieke informatie en zelfmanagement
De basis is betrouwbare, uniforme informatie en ondersteuning bij zelfmanagement. Denk aan begrijpelijke uitleg over artrose, het belang van blijven bewegen, een gezond gewicht, omgaan met pijn en verwachtingen over beloop. Dit is vaak de start en blijft gedurende het hele traject belangrijk. Deze stap speelt zich buiten de spreekkamer af en richt zich op informatie en ondersteuning die voor de patiënt zelfstandig toegankelijk is.
Tip! Wil je de patiënt uitleggen wat stepped care inhoudt? Op de website Artrose.org staat een overzicht van het behandeltraject voor patiënten: ‘Hoe ziet de behandeling bij artrose eruit?’. Hier wordt de volledige stepped care patiëntreis stap voor stap toegelicht.
Stap 2 — Diagnose specifieke informatie
Wanneer klachten passend zijn bij (beginnende) artrose, is het stellen van de diagnose met patiënt-specifieke uitleg aan de orde: wat betekent deze diagnose voor het dagelijks functioneren, wat kan de patiënt zélf doen, en welke opties zijn er? Heldere uitleg en gezamenlijke besluitvorming voorkomen onnodige zorg en versterken therapietrouw.
Stap 3 — Begeleiding door paramedici en/of leefstijlinterventie
Als informatie en zelfmanagement onvoldoende effect hebben of niet toereikend zijn, kan extra begeleiding nodig zijn. Dit kan door een fysiotherapeut of oefentherapeut, eventueel aangevuld met diëtetiek, leefstijlcoaching of ergotherapie. Het doel is het verbeteren van het dagelijks functioneren (bijvoorbeeld door spierversterking), belastbaarheid opbouwen, zelfmanagement versterken en leefstijl ondersteunen (waaronder gewichtsbeheersing).
Stap 4 — Pijnmedicatie
Wanneer pijn het bewegen in het dagelijks leven en/of het oefenen belemmert, kan medicatie in overleg met de huisarts worden ingezet als ondersteuning, met het doel om actief herstel en functioneren mogelijk te maken.
Stap 5 — Injecties met corticosteroïden
Bij aanhoudende klachten kan een injectie (op indicatie) een volgende stap zijn, bijvoorbeeld om tijdelijk pijn te verminderen en deelname aan bewegen/oefenen te ondersteunen. Deze kan worden gegeven door de huisarts of, indien nodig, door een medisch specialist zoals een orthopeed of reumatoloog.
Stap 6 — Behandeling door medisch specialist
Wanneer klachten aanhouden ondanks conservatieve behandeling, of wanneer er diagnostische twijfel bestaat, kan verwijzing naar de tweede lijn worden overwogen. Ook bij complexiteit of relevante comorbiditeit kan specialistische beoordeling wenselijk zijn. Het doel is passende opschaling van zorg, niet automatisch doorverwijzen.
De medisch specialist kan het consult gebruiken voor verdere diagnostiek, het optimaliseren van pijnmedicatie en het beoordelen van aanvullende behandelopties. Indien daar aanleiding voor is, kan samen met de patiënt worden besproken of een operatieve behandeling, zoals het plaatsen van een kunstgewricht, een passende volgende stap is.
Stap 7 — Operatieve nazorg
Na een operatieve ingreep is goede nazorg en revalidatie essentieel, inclusief afstemming over herstel, verwachtingen, functioneren en terugkeer naar dagelijks leven/werk. Ook hier zijn educatie, zelfmanagement en passende begeleiding belangrijk.
Meer weten?
Landelijke beroepsverenigingen hebben gezamenlijk uitgewerkt hoe stepped care voor knie- en heupartrose regionaal kan worden vormgegeven. De verdere uitwerking hiervan is te vinden in het document Regionale Stepped Care Knie- en Heupartrose.
Belangrijk bij alle stappen
In het stepped care document wordt nadrukkelijk aangegeven dat het model is gebaseerd op de geldende richtlijnen en deze niet vervangt. Het model helpt vooral om regionaal dezelfde taal te spreken, afspraken te maken en patiënten eenduidige informatie te geven.
Goede zorg door de lijnen heen
Goede artrosezorg werkt het best als patiënten niet “van loket naar loket” hoeven, maar de zorg domein overstijgend is georganiseerd. Dat betekent dat zorgverleners elkaar kennen, afspraken hebben en consistent adviseren. Regionale samenwerking vraagt daarom om gedeelde doelen, heldere verwijs- en terugverwijsafspraken, patiëntinformatie die aansluit op landelijke bronnen en periodieke evaluatie.
Domeinoverstijgende netwerken ontstaan soms zomaar, soms hebben wat hulp nodig. Leer op deze pagina van andere netwerken hoe zij het hebben geregeld en kijk ook naar de Toolkit Regionale samenwerking heup- en knieartrose.